نقش کلیدی منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس در اتصال ایران به زنجیره ارزش جهانی

صنعت جنوب - میزان تولید شرکت‌های مستقر در منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس در سال گذشته بیش از ۸ میلیون و ۶۷۴ هزار تن و حجم و ارزش صادرات آن‌ها نیز به ترتیب به میزان ۳ میلیون و ۷۵۴ هزار تن و یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار ثبت شده است؛ اعداد و ارقامی که از ظرفیت‌های قابل توجه این منطقه ویژه در توسعه صادرات معدنی و فلزی کشور حکایت دارند. همچنین باید توجه داشت که این عملکرد در شرایطی حاصل شده است که صنایع داخلی کشور در چند سال اخیر با چالش‌ها و موانع بسیاری از جمله ناترازی انرژی، تحریم‌ها، نوسانات بازار و … دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند.

در حال حاضر، منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس از سه اسکله اختصاصی شامل اسکله‌های میعانات نفتی پالایشگاه، میعانات نفتی عمومی و مواد معدنی بهره‌مند است. اگرچه این اسکله‌ها برای پذیرش کشتی‌های بزرگ تا ظرفیت ۱۰۰ هزار تن طراحی شده‌اند، اما در شرایط فعلی تنها پهلودهی کشتی‌های ۷۰ هزار تنی در آن‌ها امکان‌پذیر است. با اجرای عملیات لایروبی کانال دسترسی، محدودیت‌های موجود برطرف و زمینه لازم برای پهلودهی کشتی‌های ۱۰۰ هزار تنی نیز فراهم خواهد شد. این موضوع علاوه بر فعال‌سازی کامل ظرفیت‌های فنی و لجستیکی اسکله‌ها، نقش مهمی در کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، افزایش بهره‌وری عملیاتی و ارتقای مزیت رقابتی این منطقه ویژه اقتصادی خواهد داشت. علاوه بر این‌ها، امکان پهلودهی کشتی‌های بزرگ‌تر می‌تواند نقطه عطفی در مسیر رشد صادرات، جذب خطوط کشتیرانی بین‌المللی و توسعه بازارها برای منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس باشد. در چنین شرایطی، این منطقه ویژه اقتصادی می‌تواند جایگاه خود را به‌ عنوان یکی از محورهای اصلی تجارت دریایی صنایع معدنی و فلزی در جنوب کشور، بیش از پیش تقویت کند.

پیشتازان صادرات

در میان صنایع مستقر در منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس، شرکت‌های فولادی بیشترین سهم را از روند صادرات محصولات معدنی و فلزی در این منطقه در اختیار داشته‌اند که از مهمترین آن‌ها می‌توان به شرکت فولاد هرمزگان با ارزش صادرات بیش از ۳/۲۰۱ میلیون دلار در سال گذشته اشاره کرد. این شرکت در سال ۱۴۰۳ بیش از ۹۸ هزار و ۷۳۴ میلیارد ریال اسلب فولادی را در بازارهای صادراتی به فروش رسانده است. یکی از عوامل اصلی موفقیت این شرکت در بازارهای بین‌المللی، رعایت دقیق استانداردها و کنترل کیفیت مستمر محصولات است. این عوامل سبب شده‌اند که شرکت فولاد هرمزگان از رقابت‌پذیری بالایی در بازارهای جهانی به ویژه اوراسیا و کشورهای منطقه برخوردار باشد. این شرکت با تحویل منظم محصولات به مشتریان بین‌المللی؛ نه‌تنها جایگاه خود را در بازارها تثبیت کرده، بلکه بازارهای هدف خود را گسترش نیز داده است. از طرفی، شرکت صبا فولاد خلیج‌فارس نیز با صادرات بریکت آهن‌اسفنجی به ارزش ۱۷۴ میلیون دلار (۸۵ هزار و ۶۲۲ میلیارد ریال)، دیگر بازیگر مهم بازارهای صادراتی در حوزه زنجیره فولاد بوده است. این شرکت بخش عمده صادرات خود را به مقصد کشورهای حاشیه خلیج فارس، چین و هندوستان انجام می‌دهد. با این حال، شرکت صبا فولاد خلیج‌فارس در سال ۱۴۰۳ نسبت به صادرات محصولات خود به کشور آذربایجان نیز اقدام کرد تا از این طریق، گامی در جهت توسعه بازارهای صادراتی خود نیز برداشته باشد.

شرکت مادکوش نیز به عنوان یکی دیگر از شرکت‌های مستقر در منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان گندله سنگ‌آهن در کشور نیز به شمار می‌آید، با صادرات گندله به ارزش ۸/۸۳ میلیون دلار در سال گذشته، یکی دیگر از نقش‌آفرینان برجسته عرصه صادرات در این منطقه ویژه بوده است. گفتنی است که این شرکت با عملکرد مثبت خود در این حوزه، در جمع ۱۰۰ صادرکننده برتر ایران نیز قرار دارد. شرکت فولاد کاوه جنوب کیش نیز با صادرات ۷/۶۲ میلیون دلار محصول در سال گذشته، سهم مهمی از عملکرد صادرات منطقه ویژه در حوزه زنجیره فولاد را در اختیار داشته است. این شرکت در سال گذشته ۳ هزار و ۱۹۷ میلیارد ریال و ۲۸ هزار و ۵۲۲ میلیارد ریال به ترتیب در حوزه‌های آهن‌اسفنجی و بیلت فولادی صادرات داشته است. بررسی روندهای منطقه‌ای و جهانی در حوزه فولاد نشان می‌دهد که عواملی نظیر گسترش بازارهای جدید در اوراسیا و آسیای میانه، افزایش تقاضای فولاد با‌کیفیت ایرانی در پروژه‌های عمرانی و صنعتی، حمایت‌های دولتی و اتخاذ سیاست‌های تسهیلگرانه برای صادرکنندگان، از جمله فرصت‌های پیش رو برای توسعه بازارهای صادراتی فولاد ایران به شمار می‌آیند.

همچنین در حوزه صنایع غیرآهنی نیز شرکت‌های هرمزال و آلومینیوم المهدی، با ارزش صادرات بیش از ۲/۲۷۸ میلیون دلار در سال گذشته، مهمترین نقش‌آفرینان عرصه صادرات در این منطقه ویژه اقتصادی بوده‌اند. این شرکت‌ها به واسطه افزایش راندمان تولید و توسعه بازارهای صادراتی، سهم قابل توجهی از کل عملکرد صادرات منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس را به خود اختصاص داده‌اند. گفتنی است که با توجه به عملکرد چشمگیر صادرات شرکت‌های مستقر در منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس، این منطقه ویژه در صدد است تا با توسعه زیرساخت‌ها و اسکله‌های صادراتی، تامین انرژی پایدار، تکمیل زنجیره تولید فولاد و آلومینیوم و جذب سرمایه‌گذاران جدید، جایگاه خود را به عنوان هاب اصلی صادرات صنایع معدنی کشور تثبیت و نقش خود را در رشد اقتصاد ملی پررنگ‌تر کند. این موضوع همچنین نویدبخش رشد عملکرد صادرات شرکت‌های مستقر در منطقه ویژه خلیج‌فارس، هم از منظر حجم و ارزش و هم به لحاظ توسعه بازارهای صادراتی در سال جاری و سال‌های آینده است.